چرا شرکتهای فناوری در حال تعدیل نیرو هستند؟
رکود مشاغل فناوری واقعی است
شرکتهای فناوری آمریکایی در وضعیت تعدیل نیرو قرار دارند. اوراکل که سودای پیشگامی در رایانش ابری را دارد، اخیراً هزاران نفر را اخراج کرده است. Block، شرکت محبوب پرداختهای دیجیتال بیش از ۴۰۰۰ موقعیت شغلی (تقریباً نیمی از نیروی کار خود) را حذف میکند. آمازون و متا نیز در حال کاهش نیرو هستند. از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، این شرکتها و پنج غول فناوری دیگر بهندرت به لیست حقوقبگیران خود افزودهاند. کل اشتغال، اعم از مرتبط با فناوری و غیرمرتبط در سانفرانسیسکو، پایتخت فناوری جهان، از ابتدای سال ۲۰۲۳ به میزان ۳ درصد کاهش یافته است.
از دیدگاه مدیران، دلیل این امر وجود رکود در این صنعت نیست؛ بلکه به این دلیل است که این بخش به لطف هوش مصنوعی، در میانه یک رونق نسلی قرار دارد. حامیان استدلال میکنند که هوش مصنوعی با سرعتی بسیار بالا در حال مهارت یافتن در نوع کاری است که بسیاری از کارمندان مشاغل فناورانه انجام میدهند.
ترس از یک «آرماگدونِ هوش مصنوعی در مشاغل فناوری» فراتر از سیلیکونولی نیز گسترش یافته است. در آمریکا، سهم فناوری از کل اشتغال از نقطه اوج ۲.۵ درصدی در اواخر سال ۲۰۲۲ به ۲.۳ درصد کاهش یافته است (نمودار ۱). نسبت به روندهای قبلی، بیش از ۵۰۰,۰۰۰ شغل فناوری «مفقود» شدهاند. برخی از صنایع فرعی با سرعت بیشتری کوچک شدهاند؛ «پورتالهای جستوجوی وب و کلیه سایر خدمات اطلاعاتی» نسبت به دسامبر ۲۰۲۲، به اندازه ۷درصد تعداد افراد کمتری را در استخدام دارند. افراد پردرآمد که بسیاری از آنها متخصصان فناوری هستند، معتقدند که اختلالات بیشتری در راه است و ۱۰ درصد برتر بیش از هر زمان دیگری نگران مشاغل خود هستند (نمودار ۲ مراجعه).
اکونومیست دادههای قابلمقایسهای در مورد اشتغال در حوزه فناوری در آمریکا، استرالیا، بریتانیا، کانادا، فرانسه، ژاپن و نروژ را گردآوری کرده است که شامل شرکتهایی در زمینه توسعه نرمافزار، برنامهنویسی و رایانش ابری میشود. اشتغال در حوزه فناوری در سالهای پیش از ۲۰۲۲ بهشدت افزایش یافت. در نوامبر همان سال، شرکت OpenAI، چتبات ChatGPT را برای عموم منتشر و عصر هوش مصنوعی را آغاز کرد. از آن زمان، سهم فناوری از کل اشتغال دچار توقف یا کاهش شده است. قطعاً این اتفاق نمیتواند تنها یک تصادف باشد؟
شاید هم باشد. برای اقتصاددانانی که در حال مطالعه تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار هستند، انتشار ChatGPT یک نقطه شروع مناسب است. اما این امر درعینحال گمراهکننده نیز هست. آن ابزارهای اولیه هوش مصنوعی بسیار ابتدایی بودند. تنها از زمان انتشار Claude Code توسط Anthropic در فوریه ۲۰۲۵ بود که جایگزینی یک مهندس نرمافزار با یک ابزار هوش مصنوعی تا حدودی قابلتصور شده است. تا چند ماه گذشته که Claude Code شرکتهای فناوری را فتح کرده است، بعید به نظر میرسد که کاهش سرعت در استخدام، وابستگی چندانی به هوش مصنوعی داشته باشد.
علاقهمندان به هوش مصنوعی که از چنین ابزارهایی هیجانزده هستند، در مورد محبوبیت آنها و بهتبع آن، اثرات اقتصاد کلان آنها اغراق میکنند. اداره سرشماری آمریکا تخمین میزند که تنها حدود ۲۵ درصد از شرکتها در منطقه سانفرانسیسکو به طور منظم از هوش مصنوعی بهعنوان بخشی از عملیات روزانه خود استفاده میکنند. در کل آمریکا، میزان پذیرش بسیار پایینتر است؛ ضمن اینکه استفاده از این فناوری لزوماً به معنای جابهجایی شغلی (Job Displacement) نیست. نظرسنجی اخیری از شرکتهایی در سراسر آمریکا، استرالیا، بریتانیا و آلمان توسط «ایوان یوتزوف» (Ivan Yotzov) از بانک مرکزی انگلستان و همکارانش نشان میدهد که طی سه سال گذشته، تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال «اساساً صفر» بوده است.
تاریخ دلیل دیگری برای تأمل است. ممکن است تصور کنید که با افزایش شدت استفاده از فناوری در اقتصادها، افزایش سهم فناوری در کل اشتغال یک قانون متقن است. بااینحال، در بیشتر سالهای دهه ۲۰۰۰، این سهم در آمریکا، استرالیا، بریتانیا و کانادا تقریباً تغییر چندانی نکرد. تا اواخر سالهای ۲۰۰۶-۲۰۰۷، زمانی که جهان ثروتمند در حال متورم کردن یک حباب مالی بود، استخدام در حوزه فناوری ضعیف بود و در آن زمان هوش مصنوعی مقصر نبود.
در آن دوره، ترکیدن حباب داتکام در سال ۲۰۰۰ بود که رشد مشاغل را متوقف کرد. پس از آن انفجار چشمگیر، منابع مالی بسیاری از شرکتهای فناوری بهتدریج تمام شد و مجبور به تعطیلی شدند. اما تا اواسط آن دهه، عوامل دیگری نیز در کار بودند. برای صرفهجویی در هزینهها، شرکتها وظایف بیشتری را به شرکتهای مشاوره فناوری اطلاعات (IT) خارجی مانند TCS و Infosys هند برونسپاری کردند. علاوه بر این، نرخهای بهره آمریکا در اواخر سال ۲۰۰۴ شروع به افزایش کرد. هزینههای بالاتر استقراض، کسبوکارها را از سرمایهگذاری در نرمافزار و تجهیزات رایانهای منصرف کرد که این به نوبه خود، تقاضا برای افرادی که آنها را نصب و مدیریت میکردند، کاهش داد.
مخمصه امروز متخصصان فناوری به طرز عجیبی مشابه به نظر میرسد. بسیاری از شرکتها در طول همهگیری کووید-۱۹، زمانی که مصرفکنندگانِ در قرنطینه تشنه تمام خدمات دیجیتال بودند، دست به استخدامهای بیرویه زدند. در سال ۲۰۲۲، بانکهای مرکزی دریافتند که تورم مرتبط با همهگیری یک سرماخوردگی فصلی نیست؛ بلکه یک عارضه مزمنتر است، در نتیجه نرخهای بهره بهسرعت افزایش یافت. در سال ۲۰۲۳ نیز رشد سرمایهگذاری کسبوکارها در زمینه فناوری اطلاعات بهشدت کند شد. شرکتها مجدداً برای کاهش هزینهها به برونسپاری روی آوردند. از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، واردات خدمات مرتبط با رایانش ابری و ذخیرهسازی داده در آمریکا بیش از دو برابر شد
پدیده ظریفتری نیز در جریان است. اگرچه بسیاری از کسبوکارهای فناوری استخدام را متوقف کردهاند، اما صنایع دیگر بهشدت مشتاق جذب نیروی کار دارای مهارتهای فناوری هستند. دادههای شغلی آمریکا، با بررسی افرادی که خود را «توسعهدهنده نرمافزار» و مشابه آن توصیف میکنند؛ تقاضای بالایی را برای متخصصان فناوری نشان میدهد. امروزه ۳۷ درصد از افراد دارای مشاغل مرتبط با فناوری هستند، درحالیکه این رقم در نوامبر ۲۰۲۲ معادل ۳۶ درصد بود. مقاله جدیدی از «لیلند کرین» و «پل سوتو» از فدرال رزرو نشان میدهد که صفوف برنامهنویسان در شرکتها کندتر از زمان پیش از معرفی ChatGPT رشد میکند؛ اما با این وجود همچنان به رشد خود ادامه میدهد.
اقتصادِ غیرِ هوش مصنوعی شامل خردهفروشان، بانکها، تولیدکنندگان و سایر بخشهایی که هنوز بخش عمدهای از مشاغل کشورهای ثروتمند را تشکیل میدهند نیز امیدوارند که هوش مصنوعی بتواند به یک نیروی متخصص کامپیوتر اجازه دهد تا کارهای بیشتری را به سرانجام برساند. اما بسیاری از این شرکتها متخصصانی با تواناییهای محدود در استخدام دارند که این امر تقاضای فراوانی را برای مهارتهای فناوری جدید باقی میگذارد. از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، تعداد کارمندان حوزه رایانه و نرمافزار در آمریکا، در بخش خردهفروشی ۱۲ درصد، در بخش املاک ۷۵ درصد و در بخش ساختوساز تقریباً ۱۰۰ درصد رشد داشته است.
مشاغل فناوری در حال نابودی نیستند؛ بلکه صرفاً در حال گسترش در سراسر اقتصاد هستند. در گذشته مسیر رسیدن به ثروت از گوگل یا متا میگذشت؛ اما اکنون یک برنامهنویس جوان ممکن است برای استخدام به استارباکس درخواست دهد، ولی قطعاً نه بهعنوان یک باریستا.
گزارش حاضر در نسخه April 18th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
