تمایز راهبردی: هوش مصنوعی بومی در برابر دروازه‌های داده‌ای؛ ضرورتی برای امنیت ملی

دو مسیر متفاوت در اکوسیستم هوش مصنوعی ایران

با رشد هوش مصنوعی در ایران، دو رویکرد اصلی شکل گرفته است که هر کدام پیامدهای کاملاً متفاوتی برای امنیت داده‌ها و حاکمیت ملی دارند:

1. پلتفرم‌های بومی و مستقل (مثل فیبوناچی): این سرویس‌ها با زیرساخت‌های داخلی، سرورهایی در داخل کشور و مدل‌های توسعه‌یافته یا بومی‌سازی‌شده، استقلال و امنیت داده‌ها را در اولویت قرار می‌دهند.

2. تجمیع‌کنندگان API (API Aggregators): این سرویس‌ها با فراهم کردن دسترسی به API مدل‌های خارجی (مانند OpenAI، Google Gemini، Anthropic Claude)，داده‌های کاربران ایرانی را به سرورهایی در خارج از کشور هدایت می‌کنند و امنیت کلان داده را با مخاطره مواجه می‌سازند.

تهدیدات امنیتی سرویس‌های تجمیع‌کننده (API Aggregators)

استفاده از این سرویس‌ها، داده‌های حیاتی کاربران، شرکت‌ها و نهادهای ایرانی را در معرض خطرات جدی قرار می‌دهد:

• خروج داده‌های حساس: هر درخواست ارسال شده به این سرویس‌ها، شامل محتوای سوالات، اسناد، اطلاعات کسب‌وکار و حتی کدهای برنامه‌نویسی، به سرورهای خارجی ارسال می‌شود.

• نقض حریم خصوصی و امنیت: این داده‌ها می‌توانند بدون اطلاع کاربر، ذخیره، تحلیل و در اختیار نهادهای ثالث قرار گیرند.

• وابستگی و آسیب‌پذیری: قطعی اینترنت، تحریم‌ها یا تغییر سیاست‌های شرکت‌های خارجی می‌تواند این سرویس‌ها را از کار بیندازد، در حالی که پلتفرم‌های بومی مستقل از این مسائل هستند.

شواهد عینی: نقش شرکت‌های خارجی در تهدید امنیت ملی

نگرانی در مورد امنیت داده‌ها تنها یک فرضیه نیست. شواهد متعددی نشان می‌دهد که شرکت‌های توسعه‌دهنده مدل‌های هوش مصنوعی خارجی مستقیماً در تأمین امنیت و منافع کشورهای متخاصم نقش دارند.

1. نقش Anthropic در حملات نظامی علیه ایران: بر اساس گزارش‌های معتبر، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در حملات خود به ایران از ابزارهای هوش مصنوعی شرکت Anthropic برای «ارزیابی اطلاعات، شناسایی اهداف و شبیه‌سازی سناریوهای نبرد» استفاده کرده است. این شرکت که مدل معروف Claude را توسعه داده، دقیقاً یکی از همان سرویس‌هایی است که API آن از طریق واسطه‌ها در اختیار کاربران ایرانی قرار می‌گیرد.

2. نقش xAI (Grok) در برنامه‌های نظامی پنتاگون: وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده که مدل هوش مصنوعی «گروک» (Grok) متعلق به شرکت ایکس ای (xAI) در چارچوب برنامه هدف‌گیری نظامی پنتاگون مورد استفاده قرار گرفته است.

این موارد به وضوح نشان می‌دهد که داده‌های ارسال‌شده به این مدل‌ها، نه تنها در سروری خارج از کشور ذخیره می‌شوند، بلکه زیرساخت آن‌ها توسط شرکت‌هایی مدیریت می‌شود که مستقیماً در تأمین نیازهای نظامی و اطلاعاتی کشورهای متخاصم نقش دارند.

مزیت راهبردی پلتفرم‌های بومی: فیبوناچی

در مقابل، پلتفرم‌هایی مانند فیبوناچی با اتکا به زیرساخت‌های داخلی، مزایای حیاتی زیر را ارائه می‌دهند:

• حاکمیت بر داده: تمام داده‌ها در داخل کشور و تحت قوانین ایران پردازش و ذخیره می‌شوند.

• امنیت و پدافند غیرعامل: این سرویس‌ها در برابر تحریم‌ها و قطعی اینترنت مقاوم هستند و وابستگی به زیرساخت‌های خارجی را از بین می‌برند.

• توسعه اقتصاد دیجیتال: سرمایه‌گذاری روی این پلتفرم‌ها به توسعه اکوسیستم فناوری اطلاعات داخل کشور کمک می‌کند.

ضرورت اقدام قانونی و نظارتی

با توجه به این تهدیدات، اقدام در سطوح مختلف یک ضرورت ملی است:

1. قانون‌گذاری: تدوین قانونی جامع برای امنیت داده‌ها و ساماندهی سرویس‌های هوش مصنوعی. در حال حاضر، قانون مشخصی در این زمینه در کشور تدوین نشده است و این خلأ قانونی باید هرچه سریع‌تر پر شود.

2. نظارت اتحادیه‌ها و ارگان‌های امنیتی: نهادهای متولی باید لیست سرویس‌های مجاز و غیرمجاز را شفاف کنند و بر عملکرد آن‌ها نظارت داشته باشند. معاون علمی ریاست‌جمهوری نیز بر عدم استفاده از API پلتفرم‌های خارجی در سکوی ملی هوش مصنوعی تأکید کرده است.

3. حمایت از تولید داخل: با سیاست‌گذاری مناسب، از پلتفرم‌های بومی و امن حمایت شود تا جایگزین مناسبی برای سرویس‌های خارجی باشند.

نتیجه‌گیری

در شرایط حساس کنونی و با توجه به ابعاد جدید جنگ فناوری، تمایز بین پلتفرم‌های هوش مصنوعی بومی و سرویس‌های تجمیع‌کننده API، یک انتخاب فنی نیست؛ یک ضرورت راهبردی برای حفظ امنیت ملی و حاکمیت داده‌ها است. حمایت از پلتفرم‌هایی مانند فیبوناچی که بر بستر داخلی و با هدف استقلال و امنیت شکل گرفته‌اند، وظیفه‌ای همگانی است. همان‌طور که اشاره شد، «جنگ واقعی قرن، جنگ تراشه‌ها و الگوریتم‌ها است» و در این جنگ، داده‌های ما ارزشمندترین سرمایه هستند.